Galaxy Üzerinde Docking

MBG4421 Biyoinformatik - Ders3

Alper Yılmaz

2024-10-15

İçerik

Bugün bahsedilecek Galaxy analizleri:

Örnek1: Protein-ligand docking

Bu eğitimde

  • PDB dosyası indirme, temizleme
  • Receptor ve ligand hazırlama
  • Ligand kütüphanesi hazırlama
  • Docking/yanaştırma

gösterilecektir.

Docking/Moleküler Kenetlenme Nedir?

  • Moleküllerin bağlanma yönelimini tahmin etmek için kullanılan hesaplamalı bir yöntem
  • Genellikle küçük bir molekül (ligand) ve daha büyük bir protein (reseptör) içerir
  • Moleküller arasındaki ilişki gücünü veya bağlanma afinitesini tahmin etmeyi amaçlar
  • İlaç keşfi ve tasarım süreçlerinde esastır

Moleküler Kenetlenmenin Uygulamaları

  • İlaç keşfi ve geliştirilmesi
  • Protein-protein etkileşimlerini anlama
  • Enzim-substrat etkileşimlerini inceleme

Yaygın Kenetlenme Yazılımları

  1. AutoDock Vina
    • Açık kaynaklı, hızlı ve doğru
    • Büyük ölçekli sanal tarama için uygun
  2. GOLD (Ligand Kenetlenmesi için Genetik Optimizasyon)
    • Yüksek doğruluklu ticari yazılım
    • Kenetlenme için genetik algoritma kullanır
  3. Glide (Enerjetiklerle Izgara Tabanlı Ligand Kenetlenmesi)
    • Schrödinger paketinin bir parçası
    • Hızı ve doğruluğu ile bilinir
  4. SwissDock
    • Web tabanlı kenetlenme aracı
    • Kullanıcı dostu arayüz, yeni başlayanlar için uygun

Docking/kenetlenme

PDB Formatı: Protein Veri Bankası

  • Biyomoleküllerin 3B yapılarını temsil etmek için standart dosya formatı
  • Atomik koordinatları ve diğer bilgileri içerir
  • PDB dosyasındaki tipik bilgiler:
    • Atom türleri ve koordinatları
    • İkincil yapı atamaları
    • Kristalografik bilgiler
    • Deneysel yöntem ve koşullar

PDB Dosya Örneği

ATOM     1  N   ASP A  30     31.904  -0.904  -0.904  1.00 25.00          N
ATOM     2  CA  ASP A  30     31.904  -0.904  -0.904  1.00 25.00          C
ATOM     3  C   ASP A  30     32.904  -1.904  -1.904  1.00 25.00          C
...
  • Her satır bir atomu temsil eder
  • Sütunlar belirli bilgileri içerir (örn. atom türü, amino asit, koordinatlar)
  • Proteine ait olmayan atomlar (örn. ligandlar) HETATM ile gösterilir.

PDB içerik

Galaxy örneğinde kullanılacak olan 2BRC numaralı 3B yapıyı RCSB PDB sitesinden indirip:

  • not defterinde
  • PyMOL programında açalım

Not: “HETATM” ile başlayan satırları silip, hem HETATM hem de HETATM içermeyen dosyayı ayrı ayrı görüntüleyiniz.

Not2: 2BRC numaralı yapıyı RCSB PDB sitesinde de 3B olarak görüntüleyebilirsiniz.

PDBQT Formatı

PDBQT (Protein Veri Bankası, Kısmi Yük (Q) ve Atom Türü (T))

  • Özellikle moleküler kenetlenme için kullanılan dosya formatı
  • PDB formatına dayanır, ek bilgiler içerir

Temel Özellikler:

  • Atomlar için kısmi yükleri içerir
  • Kuvvet alanı hesaplamalarında kullanılmak üzere atom türlerini belirtir
  • AutoDock ve AutoDock Vina kenetlenme yazılımları tarafından kullanılır

PDBQT örnek

ATOM    1  A1  INH I        1.054   3.021   1.101  0.00  0.00    0.002 A
ATOM    2  A2  INH I        1.150   1.704   0.764  0.00  0.00    0.012 A
ATOM    3  A3  INH I       -0.006   0.975   0.431  0.00  0.00   -0.024 A

SMILES Formatı

SMILES (Basitleştirilmiş Moleküler Giriş Satır Giriş Sistemi)

  • Moleküler yapıyı temsil eden dize notasyonu
  • Kompakt ve insan tarafından okunabilir

Örnek: Aspirin

CC(=O)OC1=CC=CC=C1C(=O)O

Avantajlar:

  • Oluşturması ve ayrıştırması kolay
  • Veritabanı depolama ve araması için uygun

Sınırlamalar:

  • 3B bilgi içermez
  • Aynı molekül için birden fazla geçerli SMILES olabilir

SMILES Örnekleri

  1. Etanol: CCO
  2. Benzen: c1ccccc1
  3. Kafein: CN1C=NC2=C1C(=O)N(C(=O)N2C)C

SMILES şunları temsil edebilir:

  • Atomlar ve bağlar
  • Aromatiklik
  • Dallanma
  • Siklik yapılar
  • Stereokimya

SDF Formatı

SDF (Yapı-Veri Dosyası)

  • Birden çok molekülü ve ilişkili verileri temsil etmek için dosya formatı

Özellikler:

  • 3B koordinatları içerir
  • Ek özellikleri içerebilir (örn. moleküler ağırlık, LogP)
  • Çok sayıda bileşiği depolamak için uygundur

SDF formatı örnek

Aspirin
  -OEChem-01172403242D

 13 13  0     0  0  0  0  0  0999 V2000
    2.8660   -0.2500    0.0000 O   0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0
    4.5981    1.2500    0.0000 O   0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0
    [Daha fazla koordinat satırı...]
  1  2  1  0  0  0  0
  [Daha fazla bağ satırı...]
M  END
$$$$

Bağlanma Bölgesi: Boşluk veya Cep

  • Tanım: Bir ligandın bağlanabileceği protein yüzeyindeki bir bölge
  • Özellikler:
    • Genellikle içbükey şekilde
    • Belirli kimyasal özelliklere sahip olabilir (hidrofobik, yüklü vb.)
    • Rijit veya esnek olabilir
  • Türleri:
    1. Ortosterik bölgeler: Doğal ligand için birincil bağlanma bölgesi
    2. Allosterik bölgeler: Protein işlevini modüle edebilen ikincil bölgeler

Bağlanma Bölgelerinin Belirlenmesi

  • Deneysel yöntemler:
    • X-ışını kristalografisi
    • NMR spektroskopisi
  • Hesaplamalı yöntemler:
    • Geometri tabanlı algoritmalar
    • Enerji tabanlı yaklaşımlar
    • Makine öğrenimi teknikleri

Reseptör Moleküllerinin Hazırlanması

  1. 3B yapıyı elde edin
    • X-ışını kristalografisi, NMR veya homoloji modellemesi
  2. Yapıyı temizleyin
    • Su moleküllerini ve standart olmayan kalıntıları kaldırın
    • Eksik atomları veya kalıntıları ekleyin
  3. Hidrojen bağlarını optimize edin
    • Hidrojenleri ekleyin ve uygun protonasyon durumlarını atayın
  4. Enerjiyi minimize edin
    • Sterik çakışmaları gidermek için kısa bir enerji minimizasyonu gerçekleştirin
  5. Bağlanma bölgesini tanımlayın
    • Kenetlenme için ilgilenilen bölgeyi belirtin

Ligand Moleküllerinin Hazırlanması

  1. Ligand yapısını elde edin
    • Manuel olarak çizin veya veritabanlarından alın (örn. PubChem, ZINC)
  2. 3B konformasyon oluşturun
    • Gerekirse 2B’den 3B yapıya dönüştürün
  3. Hidrojenleri ekleyin ve yükleri atayın
    • Uygun protonasyon durumlarını ve yük dağılımını sağlayın
  4. Birden çok konformer oluşturun (isteğe bağlı)
    • Ligand esnekliğini hesaba katın
  5. Enerjiyi minimize edin
    • Ligand geometrisini optimize edin